سه تار از سازهای مضرابی و زهی موسیقی ایرانی است. این ساز یکی از قدیمیترین و محبوبترین آلات موسیقی ایرانی به شمار میرود. اگر قصد شروع یادگیری ساز دلنشین سه تار را دارید، بدون شک اولین سؤالی که ذهن شما را به خود مشغول میکند، مدت زمان لازم برای رسیدن به مهارت دلخواه است. شاید با تبلیغات اغوا کنندهای مواجه شده باشید که وعدهی «نوازنده حرفهای شدن در کمتر از پنج روز» را میدهند. اما باید بدانید که هیچ عدد، معیار یا واحد دقیقی برای پاسخ به این پرسش وجود ندارد، زیرا نوازندگی یک واحد درسی نیست که با پاس کردن آن به قبولی برسیم. مدت زمان یادگیری انواع ساز به عوامل مختلفی بستگی دارد. در واقع، دامنه وسیع موسیقی به قدری گسترده است که پایان ناپذیر تلقی میشود. به طور کلی و با توجه به تجربه، یادگیری پایهای سهتار حدود ۶ تا ۱۲ ماه زمان میبرد و تسلط کامل و اجرای حرفهای بین ۳ تا ۵ سال طول میکشد.
آموزشگاه موسیقی آوای ماهان با بهرهگیری از اساتید مجرب، کلاس آموزش سه تار را برای تمامی سنین، ازجمله برای کودکان ارائه میدهد.
زمانی یادگیری سه تار بر اساس سطح
مدت زمان یادگیری سه تار بسیار به هدف نهایی شما بستگی دارد؛ اینکه آیا میخواهید برای دل خود بنوازید یا رویای اجرای صحنهای و بداههنوازی را در سر دارید. این بازههای زمانی با فرض تمرین مستمر (روزانه ۳۰ دقیقه تا یک ساعت) تخمین زده شدهاند.
| سطح یادگیری | هدف اصلی | مدت زمان تخمینی | مهارتهای کسب شده |
|---|---|---|---|
| مبتدی (نواختن قطعات ساده) | آشنایی با اصول اولیه و لذت شخصی | ۱ تا ۲ سال | یادگیری مضراب زدن، انگشتگذاری، درک ریتم و نتخوانی اولیه. نواختن قطعات ساده و تصنیفهای شناخته شده. (با تمرین کافی، میتوانید بعد از ۳ ماه قطعه ساده شدهی مرغ سحر را بنوازید). |
| متوسط (تسلط بر تکنیکها و ردیف) | آمادهسازی برای اجراهای گروهی و تکنوازی | ۱.۵ تا ۴ سال | تسلط بر تکنیکهای پیچیدهتر (مانند ریز، دراب)، آشنایی جدی با دستگاهها و گوشههای ردیف موسیقی ایرانی. ذهن بداههنواز در این مرحله میتواند خلاق شود. |
| حرفهای (بداههنوازی و سبک شخصی) | رسیدن به گفته درون در ساز زدن و آهنگسازی | بیش از ۴ سال | تسلط کامل بر ردیف و تکنیکها، توانایی بداههنوازی، شکلدهی سبک نوازندگی شخصی و کمک به درک درست آهنگسازی. این مرحله انتهایی ندارد. |
توجه: در دوره اولیه (حدود ۵ جلسه نخست)، هنرجویان مبتدی میتوانند درک کاملی از نوازندگی، شامل مضراب زدن و انگشتگذاری، همراه با درک ریتم و نتخوانی بدست آورند.
اجزای سه تار
سه تار در ساخت خود از چوب، فلز، و زه یا نخ نایلون بهره میبرد. اجزای اصلی این ساز عبارتند از:
- کاسه: تقریباً کروی و گلابی شکل است و معمولاً از چوب درخت توت ساخته میشود. روی کاسه، صفحهای نازک با سوراخهایی برای خروج صدا قرار دارد.
- دسته: لولهای توپر چوبی با قطر تقریبی ۲.۵ سانتیمتر و طول ۴۵ تا ۵۰ سانتیمتر است که روی آن بهوسیلهی زه باریکی پردهبندی شده است.
- خرک: قطعهای چوبی به طول تقریبی ۴ سانتیمتر و ارتفاع ۷ میلیمتر است.
- سرپنجه و گوشیها: سرپنجه در ابتدای دسته قرار دارد. گوشیها میخهایی سر پهن از جنس چوب هستند که سیمها به دور انتهای باریک آنها پیچیده میشوند.
- شیطانک: قطعه چوبی باریک و کم ارتفاعی است که بین دسته و سرپنجه قرار دارد و سیمها از شیارهای آن عبور میکنند.
نکته مهم: معمولاً سهتار را با مضراب نمینوازند، بلکه با استفاده از ناخن انگشت سبابه نواخته میشود. وسعت صدایی این ساز تقریباً سه اکتاو است.
انتخاب و یادگیری سه تار
انتخاب ساز سه تار مزایایی دارد که آن را به گزینهای مناسب برای شروع تبدیل میکند:
- ارتباط احساسی: به دلیل کوچک بودن و ظرافت اندازه، به راحتی میتوان ساز را در آغوش گرفت و با آن ارتباط احساسی برقرار کرد.
- آسانی نسبی یادگیری: یادگیری سه تار در مقایسه با برخی سازهای دیگر مانند ویولن و پیانو سادهتر است (البته این یک نگاه کلی است).
- مناسب بودن قیمت: یک سه تار باکیفیت جهت آموزش را میتوان با قیمتی مناسب خریداری کرد.
رسیدن به موفقیت در نوازندگی میانبر ندارد. چندین فاکتور وجود دارد که مستقیماً بر سرعت و کیفیت یادگیری شما تأثیر میگذارد و سختکوشی را ضروری میسازد.
۱. تمرین روزانه (کیفیت و استمرار)
تمرین مستمر، بدون شک، مهمترین عامل برای پیشرفت است. تمرینهای پیوسته روزانه، تنها عامل نگهداری و رشد سطح نوازندگی دانسته میشود.
- میزان توصیه شده: هنرجویان مبتدی باید بین نیم ساعت تا ۱ ساعت در روز با اشتیاق تمرین کنند.
- سطح پیشرفته: برای رسیدن به سطح حرفهای، تمرینهای اتود روزانه بین ۲ تا ۴ ساعت در روز لازم است.
- اهمیت کیفیت: نیم ساعت تمرین متمرکز و باکیفیت در هر روز، موثرتر از ساعتها تمرین بیبرنامه است.
۲. نقش استاد و متد آموزشی
یک استاد خوب میتواند مسیر پیچیده یادگیری را هموار کند، از اشتباهات رایج جلوگیری کرده و با ارائه یک برنامه اصولی، سرعت پیشرفت شما را چندین برابر کند.
- متدهای رایج: منابع مختلفی برای آموزش وجود دارد که بر اساس ذهنیت هنرجو پیشنهاد میشود:
- افراد با احساس و تمرین کم: روش آموزشی کتاب استاد جلال ذوالفنون میتواند ذهن بداههنواز را خلاق کند.
- افراد کاملاً منطقی با تمرین نرمال: دوره کتاب آموزش هنرستان مناسب است.
- افراد با ذهنیت احساسی و زمان تمرین زیاد: میتوانند از دوره کتابهای استاد کیوان ساکت بهره ببرند.
- افرادی که دانش موسیقی را در ساز دیگری کسب کردهاند: روش کتاب استاد حسین علیزاده همراه با تمرینهای ذهنی مناسب است.
هشدار خودآموزی: یادگیری خودآموز، اگرچه ممکن است، اما ریسک یادگیری تکنیکهای اشتباه را افزایش میدهد و معمولاً بدون بازخورد تخصصی و برنامه منسجم، به دلسردی بالا منجر میشود.
۳. استعداد یا سخت کوشی
داشتن استعداد میتواند روند یادگیری را تسریع کند، اما به هیچ عنوان جایگزین تلاش و تمرین نیست.
- قانون ده هزار ساعت: طبق این قانون، اگر برای رسیدن به هر تخصص و جایگاهی ده هزار ساعت تمرین و تلاش شود، رسیدن به موفقیت حتمی است، فارغ از نبوغ و استعداد.
- جمع بندی: تلاش، بیشتر از استعداد برای رسیدن به جایگاه مورد نظر ضروری است. هنرجویان علاقهمند میتوانند با پشتکار زیاد، کمبود استعداد اولیه را جبران کرده و حتی از افراد با استعداد سبقت بگیرند.
۴. اهمیت ساز مناسب و تئوری موسیقی
- ساز مناسب: در مراحل اولیه، انتخاب ساز استاندارد ضروری است. یک ساز خوشصدا و باکیفیت انگیزه را دوچندان میکند و روی گوش موسیقایی تاثیر میگذارد. حتماً قبل از خرید ساز با مدرس خود مشورت کنید.
- تئوری موسیقی: یادگیری مبانی موسیقی (مانند سلفژ و تئوری) و درک مفاهیمی چون نتها و ریتم، به یادگیری شما کمک میکند و باعث میشود تمرینهایتان هدفمندتر باشند.
بهترین سن یادگیری سه تار
یادگیری ساز سه تار محدودیت سنی ندارد و برای بزرگسالان هیچگاه دیر نیست. با این حال، مدرسین سنین خاصی را برای شروع بهینه پیشنهاد میکنند و مزایای یادگیری در بزرگسالی را نیز ذکر کردهاند:
- سن مناسب برای کودکان: بهترین سن یادگیری سه تار طبق گفته مدرسین بین ۶ تا ۷ سال است. برای کودکان معمولاً از سن ۷ یا ۸ سالگی که انگشتان دستشان قدرت کافی را پیدا کرده است، میتوان شروع کرد.
- پیشنیاز کودکان: کودک میتواند پیش از سن ۶ سالگی، یک دوره موسیقی ارف بگذراند تا با ریتم و نتها تا حدودی آشنا شود.
- مزیت سه تار برای کودکان: از آنجایی که ساز سه تار کوچک و ظریف است، میتواند برای کودکان ساز مناسبی باشد. همچنین، در سنین کودکی به دلیل فعال بودن ذهن، پروسه یادگیری کوتاه مدتتر است.
- مزایای یادگیری در بزرگسالی: درست است که در سنین پایینتر فرآیند یادگیری سریعتر پیش میرود، اما این بدان معنا نیست که در سنین بالاتر نمیتوان سه تار یاد گرفت.
- در سنین بالاتر میتوان با تمرین و تمرکز بر یادگیری، به راحتی سه تار را آموخت و از آن لذت برد.
- یادگیری تئوری موسیقی در بزرگسالی میتواند راحتتر باشد.
- بزرگسالان کنترل بیشتری روی تمرکز خود دارند، در حالی که کودکان ممکن است سربههوا و بازیگوش باشند.
یادگیری سه تار در خانه
بسیاری از افراد این سؤال را دارند که آیا میتوانند سه تار را بدون حضور فیزیکی استاد و در منزل بیاموزند.
- امکان خودآموزی: بله، در صورت علاقه، شما میتوانید خودتان سه تار نواختن را یاد بگیرید. یادگیری خودآموز با کمک منابع آنلاین امکانپذیر است.
- مزایای خودآموزی: از مزایای این روش میتوان به هزینه کمتر و انعطافپذیری در زمانبندی اشاره کرد.
- معایب و چالشها:
- ریسک بالای یادگیری تکنیکهای اشتباه وجود دارد که اصلاحشان دشوار است.
- نبود برنامه منسجم و عدم دریافت بازخورد تخصصی مسیر یادگیری را دچار چالش میکند.
- احتمال بالای دلسردی وجود دارد.
- هزینهای که بابت این کار (از لحاظ زمانی) پرداخت میکنید، بسیار بیشتر از هزینه ثبت نام در کلاس است، زیرا باید زمان زیادی صرف کنید.
- توصیه نهایی: توصیه قطعی، به خصوص برای شروع یادگیری، این است که تحت نظر یک استاد باتجربه یادگیری را آغاز کنید.
بسیاری از مراکز آموزشی برای رفع این چالشها، بستر آموزش آنلاین سه تار را فراهم کردهاند، که به هنرجویان امکان میدهد موسیقی را به آسانی در منزل یاد بگیرند.
آیا یادگیری سه تار سخت است؟
پاسخ کوتاه این است که یادگیری سه تار بسیار سخت و پیچیده نیست و در مقایسه با سازهای دیگر مانند ویولن و پیانو، یادگیری آن سادهتر است (البته این یک نگاه کلی است). با این حال، میزان سختی یا آسانی آن کاملاً نسبی است و به عوامل متعددی بستگی دارد.
نوازندگی یک واحد درسی نیست که با پاس کردن آن به قبولی برسیم. بلکه یک مقصد بدون میانبر است. رسیدن به آن مستلزم یک سلسله پیوسته از تکنیکها، مهارتها و دانایی است که تنها در سایه سختکوشی و تلاش دست یافتنی است.
عوامل تعیینکننده میزان سختی/آسانی:
- علاقه و انگیزه: اگر با علاقه به یادگیری سه تار بپردازید، مراحل چالشبرانگیز آموزش برای شما شیرین است. اما اگر هنرجویی بیعلاقه باشد، مراحل آموزش برایش سخت و طاقتفرسا میشود.
- پشتکار و تمرین مستمر: تمرین منظم و پیوسته مهمترین عامل در تعیین میزان سختی یادگیری است. هنرجویانی که هر روز زمانی را به تمرین اختصاص میدهند، قطعا در مدت زمان کمتری روی ساز خود مسلط میشوند. برای پیشرفت، تمرین باید آمیختهای از منطق (تئوری) و احساس (درک ملودی) باشد.
- انتخاب ساز مناسب: یک ساز خوب و استاندارد، روی گوش موسیقایی هنرجو تأثیر میگذارد و صدای دلنشین آن، هنرجو را برای یادگیری ترغیب میکند. سازی که صدای تمیز و صافی ندارد، میتواند از علاقه هنرجو به یادگیری کم کند.
- استعداد و توانایی: استعداد و توانایی میتواند روند یادگیری را تسهیل کند و آن را راحتتر سازد. با این حال، اگر فردی استعداد کمتری داشته باشد، میتواند با تمرین و پشتکار زیاد این کمبود را جبران کرده و حتی از افراد با استعداد سبقت بگیرد. قانون «ده هزار ساعت» نیز بیان میدارد که اگر برای رسیدن به هر تخصصی ده هزار ساعت تمرین و تلاش شود، فارغ از نبوغ و استعداد، رسیدن به موفقیت حتمی است.
در مجموع، با وجود اینکه یادگیری سه تار نیاز به تعهد به استمرار و تلاش دارد، اما با توجه به ماهیت ساز و مقایسه با برخی سازهای دیگر، جزو سازهایی است که برای شروع مناسب و نسبتاً آسان تلقی میشود.
چگونه به مرحله استادی سه تار برسیم؟
برای رسیدن به سطح حرفهای، پس از گذر از مراحل اولیه و سطح متوسطه، باید دوره ردیفنوازی را شروع کنید. ردیفنوازی باید همراه با درک سبکهای مختلف نوازندگی اساتید و کپی کردن از آثار آنها باشد تا درک شما از ساز زدن بالا رود. به یاد داشته باشید که تعهد به استمرار مهمتر از هیجان اولیه است. بسیاری از هنرجویان پس از فروکش کردن هیجان اولیه و مواجهه با تمرینهای مکرر، از یادگیری منصرف میشوند. اگر با خودتان عهد میبندید که در هر شرایطی یادگیری را رها نخواهید کرد، تمام گشایشها بعد از مرحله دلسردی اولیه رخ خواهد داد.
آموزش سه تار در آموزشگاه موسیقی آوای ماهان
در آموزشگاه موسیقی آوای ماهان هنرجویان از همان جلسات نخست با اصول صحیح نوازندگی، شناخت دستگاههای موسیقی ایرانی و ریزهکاریهای صدادهی سه تار آشنا میشوند. حضور اساتید مجرب، فضای آرام و مجهز آموزشی و برنامهریزی دقیق دورهها باعث شده مسیر یادگیری برای هنرجویان، کوتاهتر، لذتبخشتر و کاملاً هدفمند باشد. چه تازهکار باشید و چه تجربهای در نوازندگی داشته باشید، در آوای ماهان میتوانید با راهنمایی استادان، قدمبهقدم به سطح حرفهای و اجرای صحنهای برسید و سهتار را با جان و دل بیاموزید. برای اطلاع از دوره سه تار همین حالا با آموزشگاه آوای ماهان تماس بگیرید.
کلام آخر
یادگیری سه تار، یک سفر طولانی و لذتبخش است که اگر هدف شما نوازندگی حرفهای باشد، میتواند ۴ تا ۵ سال یا بیشتر طول بکشد. با این حال، اگر روزانه حداقل ۳۰ دقیقه تمرین منظم داشته باشید و از راهنماییهای یک استاد باتجربه بهره بگیرید، میتوانید در یک بازه زمانی ۱ تا ۲ ساله به نواختن قطعات ساده و دلخواهتان برسید. نوازندگی سه تار مانند پرورش یک باغچه است؛ شما نمیتوانید انتظار داشته باشید که با خرید یک بسته بذر الماسنشان، محصول را در پنج روز برداشت کنید. در عوض، باید هر روز با صبر و حوصله، آب و نور کافی (تمرین و استمرار) به ریشهها بدهید تا بهتدریج، صدای ساز شما به آوازی دلنشین و پایدار (نوازنده حرفهای) تبدیل شود.
سوالات متداول
آیا یادگیری سهتار بدون استاد ممکن است؟
بله، اما خیلی کندتر. داشتن استاد مسیر را تا ۷۰٪ کوتاهتر میکند.
۲. آیا برای یادگیری سهتار باید نتخوانی بلد باشم؟
خیر. نتخوانی به پیشرفت کمک میکند، اما در ابتدا الزامی نیست.
۳. روزی چند ساعت تمرین کافی است؟
روزانه ۳۰ تا ۶۰ دقیقه تمرین منظم، بهترین نتیجه را میدهد.
۴. چه سنی برای شروع یادگیری سهتار مناسب است؟
از ۱۰ سال به بالا میتوان شروع کرد. هیچوقت برای یادگیری دیر نیست.
۵. آیا سهتار برای شروع موسیقی سخت است؟
در ابتدا کمی چالشبرانگیز است، اما نسبت به تار یا سنتور سادهتر است.
۶. چه مدت طول میکشد تا بتوانم آهنگ بزنم؟
با تمرین مستمر، در حدود ۳ تا ۴ ماه میتوانید قطعات ساده بنوازید.
